नेपालको वर्तमान राजनीति र नेकपा एमालेको अपरिहार्यता

प्रसिद्ध रेग्मी –  १. नेपालको राजनीतिक इतिहास : संघर्ष र परिवर्तनको यात्रा

नेपालको राजनीतिक इतिहास संघर्ष, बलिदान र परिवर्तनले भरिएको छ। २००७ सालमा राणा शासनको अन्त्यसँगै प्रजातन्त्रको सुरुवात भयो। तर त्यो प्रजातन्त्र स्थायित्व कायम गर्न सक्ने खालको थिएन। २०१७ सालमा पुनः निरंकुशता आयो, पञ्चायती शासन स्थापन भयो। २०४६ सालमा जनआन्दोलनमार्फत प्रजातन्त्र पुनःस्थापित भयो। multiparty democracy लागू भयो, तर स्थायित्व भने आउन सकेन।

२०६२/६३ सालको जनआन्दोलनले गणतन्त्र, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता, समावेशिता जस्ता ऐतिहासिक उपलब्धिहरू दिलायो। आज हामी संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको संरचनामा छौं। तर समस्या के भयो भने — उपलब्धि आए पनि स्थिरता आउन सकेन। पटक–पटक सरकार बदलिन थाले, दीर्घकालीन दृष्टि हरायो, र मुलुक फेरि संकटतर्फ धकेलियो।

२. आजको नेपालको प्रमुख खतरा र चुनौती

क) राजनीतिक अस्थिरता

नेपालको राजनीति नै अस्थिरताको परिभाषा जस्तै बनेको छ। सरकारहरू लामो समयसम्म टिक्दैनन्। गठबन्धन, स्वार्थ, सत्ताको खेल—यही चक्रले मुलुकलाई स्थिरता दिन सकेको छैन। नीतिहरू बीचमै रोक्छन्, विकास योजनाहरू अधुरै रहन्छन्, अनि जनता निराश बन्छन्।

ख) बेरोजगारी र युवाको पलायन

नेपालका युवाहरू पढे–लेखेर, सीप सिकेर, विदेश जान बाध्य छन्। खाडी मुलुकदेखि कोरिया, युरोप र अमेरिका सम्म लाखौँ युवा पुगेका छन्। उनीहरूको पसिना र रगतले अरू देशको अर्थतन्त्र धानिएको छ, तर आफ्नै देश भित्र श्रमशक्ति खाली हुँदै गएको छ। जबसम्म युवाशक्ति मातृभूमिभित्रै परिचालन हुँदैन, तबसम्म समृद्ध नेपाल सम्भव छैन।

ग) सामाजिक विखण्डन

हाम्रो विविधता नै हाम्रो शक्ति हो। तर आज यही विविधतालाई कमजोर बनाउने प्रयास भइरहेको छ। जातीय, भाषिक, धार्मिक विभाजन उचाल्ने गतिविधि बढेका छन्। सामाजिक संजालमा फैलिने गलत प्रचार–प्रसारले समाजलाई टुक्र्याउने खतरा बढेको छ।

घ) विदेशी हस्तक्षेप

नेपाल दुई विशाल छिमेकीबीच अवस्थित छ। यस कारण यहाँ विदेशी स्वार्थको दबाब स्वाभाविक रूपमा आउँछ। कहिले नाकाबन्दी, कहिले राजनीतिक–आर्थिक दबाब, कहिले रणनीतिक स्वार्थ—यी सबैले हाम्रो सार्वभौमिकता चुनौतीमा पारिरहेका छन्।

ङ) भ्रष्टाचार र सुशासनको अभाव

देशको स्रोत–साधनलाई इमानदारीपूर्वक राष्ट्रको हितमा प्रयोग गर्न सकिएन। भ्रष्टाचार, कमीशन, दलाल प्रवृत्तिले राज्य प्रणालीलाई कमजोर बनाएको छ। यसले जनता र नेताबीचको विश्वास संकटमा पारेको छ। —

३. समाज र संस्कृतिको संकट आजको पुस्ता सामाजिक संजाल र आधुनिक प्रविधिसँग जोडिएको छ। यसले अवसर पनि ल्याएको छ, तर चुनौती पनि। विदेशी संस्कृतिको अन्धानुकरण, टिकटक र फेसबुकमै जीवन बिताउने प्रवृत्ति, परिवार र समाजसँगको सम्बन्ध कमजोर हुँदै जानु—यी सबैले हाम्रो मौलिक संस्कृति र मूल्यमा असर पारिरहेका छन्। मुलुकले भोगिरहेको वास्तविक समस्या—शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, उत्पादन—लाई बेवास्ता गरेर मनोरञ्जनमै डुबाउने प्रवृत्ति युवापुस्तामा हावी हुँदै गएको छ। यो भविष्यका लागि खतरनाक हो। —

४. अर्थतन्त्र र विकासको चुनौती नेपालको अर्थतन्त्र आज आयातमुखी बनेको छ। हामीले प्रयोग गर्ने वस्तुहरू प्रायः विदेशबाट आउँछन्। कृषि योग्य जमीन खाली छ, तर अन्न विदेशबाट आयात गर्नुपर्छ। उद्योगहरू सुस्त छन्, उत्पादन न्यून छ। विद्युत् उत्पादन, पर्यटन, सूचना प्रविधि, जलस्रोत—यी हाम्रो बलियो आधार हुन्। तर योजना, लगानी र नेतृत्वको कमीले यी क्षेत्रहरू अझै राम्ररी उपयोग हुन सकेका छैनन्। —

५. समाधान के हो? यी समस्याबाट निस्कनका लागि मुलुकलाई आवश्यक छ — स्थिर र राष्ट्रवादी नेतृत्व दीर्घकालीन विकास नीति भ्रष्टाचार नियन्त्रण र सुशासन युवाशक्तिलाई मातृभूमिभित्रै रोजगारी दिने कार्यक्रम राष्ट्रिय एकता र सामाजिक सद्भाव मजबुत पार्ने प्रयास छिमेकीसँग समानताको आधारमा सम्बन्ध स्रोत–साधनको वैज्ञानिक उपयोग —

६. नेकपा एमालेको भूमिका यी सबै चुनौतीहरूको समाधानको खाका ल्याउन सक्ने राजनीतिक शक्ति भनेकै नेकपा एमाले हो।

(क) राष्ट्रवादको दृढ अडान एमालेले कहिल्यै विदेशी स्वार्थमा झुकेर काम गरेको छैन। देशको सार्वभौमिकता, स्वतन्त्रता र भू–अखण्डता एमालेको पहिलो प्राथमिकता हो। ओली नेतृत्वमा नेपालले राष्ट्रिय नक्सा सार्वजनिक गरेर ऐतिहासिक साहस देखाएको थियो।

(ख) समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली यो केवल नारा होइन, भविष्यको खाका हो। विद्युत उत्पादन, सडक–रेलमार्ग विस्तार, पूर्वाधार विकास, प्रविधि–आधारित नेपाल निर्माण—यी सबै ओली नेतृत्वमा अघि सारिएका कार्ययोजना हुन्।

(ग) युवाप्रति भरोसा एमाले भित्र युवालाई नेतृत्व दिने संस्कार छ। स्थानीयदेखि केन्द्रीय तहसम्म युवालाई अघि बढाउने परम्परा यस दलमा छ। बेरोजगारी अन्त्य, सीपमूलक शिक्षा, उद्यमशीलता प्रवर्द्धनमा एमाले निरन्तर सक्रिय छ।

(घ) सुशासन र जवाफदेहिता भ्रष्टाचार नियन्त्रण, पारदर्शिता र जवाफदेहिता कायम गर्न एमालेले सधैं जोड दिएको छ। राज्यको स्रोत–साधन जनताको हितमा प्रयोग गर्नुपर्ने कुरा स्पष्ट रूपमा उठाएको छ। —

७. निष्कर्ष : किन एमाले अपरिहार्य? नेपाल crossroads (द्विविधा) मा छ। एउटा बाटो अस्थिरता, विखण्डन, बेरोजगारी र निर्भरता हो। अर्को बाटो स्थायित्व, राष्ट्रियता र समृद्धिको हो। इतिहासले प्रमाणित गरेको छ—राष्ट्रवाद, स्थायित्व र विकासको दृष्टि एमालेसँग छ। केपी शर्मा ओलीको नेतृत्वमा मुलुकले राष्ट्रियता र विकासको स्पष्ट दिशा पाएको छ।